سلول بنيادي چيست؟

سلول بنيادي مادر تمام سلولها است و توانايي تبديل به تمام سلولهاي بدن را دارا مي باشد. اين سلولها واجد توانايي خود نوسازي (Self Renewing) و تمايز (Differentiating) به انواع سلولها از جمله سلولهاي خوني، قلبي، عصبي و غضروفي هستند. هم چنين در بازسازي و ترميم بافت هاي مختلف بدن بدنبال آسيب و جراحت موثر بوده و مي توانند به درون بافتهاي آسيب ديده اي كه بخش عمده سلولهاي آنها از بين رفته است، پيوند زده شوند و جايگزين سلولهاي آسيب ديده شده و به ترميم و رفع نقص در آن بافت بپردازند.

به دليل توانايي منحصر به فرد سلولهاي بنيادي، اين سلولها امروزه از مباحث جذاب در زيست شناسي و علوم درماني مي باشند. هم چنين تحقيقات در اين زمينه دانش ما را درباره چگونگي رشد و تكوين يك اندام از يك سلول منفرد افزايش داده است و مهمتر آنكه به فهم مكانيزم جايگزيني سلولهاي سالم با سلول هاي آسيب ديده كمك نموده است.

انواع سلول بنيادي

سلولهاي بنيادي را بر اساس خصوصيات و ويژگي به سه دسته سلولهاي بنيادي جنيني، سلولهاي بنيادي بالغ و سلولهاي بنيادي خون بند ناف تقسيم مي كنند.

سلولهاي بنيادي جنيني: از توده سلولي داخلي جنين 16-14 روزه گرفته مي شود و قادر است تمام سلولها و بافتهاي يك فرد كامل را بسازد.

سلولهاي بنيادي بالغ: به سلولهايي كه پس از تولد از بافت هاي مختلف فرد بالغ جدا مي شوند، گفته مي شود. سلولهاي بنيادي خونساز مستقر در مغز استخوان، مغز، كبد و ساير بافت ها از اين دسته مي باشند كه قدرت تمايز به برخي از بافتها را دارا مي باشند.

سلولهاي بنيادي خون بندناف: از بندناف استخراج شده و همانند سلولهاي بنيادي خونساز مغز استخوان مي باشند. 

سلولهاي بنيادي خون بند ناف

خون بندناف خوني است كه پس از تولد در بند ناف و جفت باقيمانده و دور ريخته مي شود. اين خون غني از سلولهاي بنيادي است.

سلولهاي بنيادي خون بند ناف همانند سلولهاي بنيادي خونساز مغز استخوان به سلولهاي زير تقسيم ميشوند:

       سلولهاي قرمز، كه اكسيژن را به تمام بدن حمل مي كنند.  

       سلولهاي سفيد، كه در سيستم ايمني فعالانه شركت دارند.

       پلاكتها كه به انعقاد خون كمك مي كنند.

همچنين قادر به ساخت انواع سلولهاي ديگر و ترميم و نگهداري سلولها در هنگام جراحت مي باشند.

خون بند ناف چه استفاده هايي دارد؟

اولين پيوند خون بند ناف در سال 1988 ميلادي در فرانسه و توسط دكتر گلوكمن به يك كودك مبتلا به كم خوني فانكوني (يك نوع كم خوني مادرزادي) انجام گرفت و به اين ترتيب تا به امروز صد ها پيوند موفق خون بند ناف صورت گرفته است و مراكز بزرگ ذخيره اين سلولها در كشور هاي مختلف جهان تاسيس گرديده است.

مرورآمار منتشر شده نشان مي دهد كه هر ساله حدود 30000 بيمار با بيماريهايي كه با پيوند سلولهاي بنيادي مغز استخوان، قابل درمان هستند در سال شناسائي مي شوند و حدود 75 درصد اين بيماران قادر به يافتن يك داوطلب مناسب براي اهداء خون مغز استخوان نيستند. از سوي ديگر جستجوي مراكز ثبت اهدا كنندگان مغز استخوان زمان بسياري به خود اختصاص مي دهد به اين ترتيب ذخيره خون بندناف زمان را كوتاه وميزان اهدا كننده را بيشتر مي سازد و به اين ترتيب زمان را براي مبتلايان به لوسمي هاي حاد، كم خوني ها و نقايص ايمني كه در زمان كوتاهي مي ميرند كوتاهتر مي كند.

امروزه تحقيقات گسترده اي به منظور درمان بيماريها و ضايعات عصبي، ترميم بافتهاي آسيب ديده قلبي و استخواني، ترميم سوختگيها و ضايعات پوستي، ترميم لوزالمعده وترشح انسولين و ترميم ساير بافت هاي آسيب ديده با استفاده از سلولهاي بنيادي مغز استخوان، خون بندناف و ساير سلولهاي بنيادي يك فرد بالغ درحال انجام است.

بيماريهايي كه با خون بند ناف درمان شده اند

 فهرستي از بيماريهايي كه با استفاده از سلولهاي بنيادي خون بندناف قابل درمان هستند به شرح ذيل مي باشد:

       اختلالات سلولهاي بنيادي: كم خوني آپلاستيك، كم خوني فانكوني، هموگلوبينوري حمله اي شبانه (PNH)

       لوسمي حاد: AML، ALL، لوسمي تمايز نيافته حاد

       لوسمي مزمن: CML      

       بيماريهاي نقص در توليد لنفوسيتها: لنفوم غير هوچكين، لنفوم هوچكين

       ناهنجاريهاي ارثي گلبولهاي قرمز: بتا، تالاسمي ماژور، كم خوني سلولي داسي شكل

       اختلالات سيستم ايمني مادرزادي: سندروم كاستمن، نقص چسبندگي لكوسيتي، سندروم دي جرج

       نقص ارثي پلاكتي: ترومبوسيتوپني مادرزادي

       اختلالات پلاسماسل: مولتي پل ميلوما، لوسمي پلاسماسل

       بيماريهاي ارثي: سندروم لش نيهان، هيپوپلازي غضروف

       ساير بيماريها: بيماري الزايمر، ديابت، پاركينسون، صدمات نخاعي، سكته هاي قلبي و مغزي، بيماريهاي كبدي، ديستروفي عضلاني

توجه :

در حال حاضر در كشورمان فقط بيماريهايي كه منشاء خوني دارند از جمله تالاسمي ، سرطان خون و كم خوني ها با استفاده از سلولهاي بنيادي خون بند ناف قابل درمان هستند .

چشم انداز استفاده از سلولهاي بنيادي

امروزه ثابت شده است كه سلولهاي بنيادي قادر به درمان محدوده وسيعي از بيماريهاي مزمن و حاد مي باشند و تحقيقات زيادي در زمينه استفاده از سلولهاي بنيادي در درمان بيماريهايي چون پاركينسونز، بيماريهاي قلبي، كبدي، ديابت، ديستروفي عضلاني، آسيبهاي نخاعي و سكته در حال انجام مي باشد.

آلزايمر:1 از 10 نفر افراد بالاي 65 سال و 5 نفر از 10 نفر افراد بالاي 85 سال از اين بيماري رنج مي برند. 

جراحات نخاعي: آسيبهاي نخاعي سالانه بالغ بر 750000 نفر در ايالات متحده را در بر مي گيرد.

بازسازي استخوان:  اميدي براي درمان مبتلايان به اوستئوپروزيز پاركينسونز:  MS   بيماري اتواييمون و پيشرونده مربوط به سيستم عصبي مركزي است كه سالانه تعداد بسياري