1

آمريكا يا آفريقا؟ چه فرقي مي‌كند، مهم اين است كه حالا بيماري ايدز، يك دغدغه بزرگ است كه بايد حواس همه به آن باشد. ايالات متحده آمريكا هم مثل كشور ما، مركز كنترل و پيشگيري بيماري دارد. اولين سال از دهه هشتاد قرن بيستم بود كه اين مركز، يك بيماري جديد را كشف كرد. ماجرا از اين قرار بود كه: 8 مورد وخيم ابتلا به يك سرطان بدخيم عروقي در ميان مردان نيويوركي گزارش شد. به اين ماجرا، شيوع نوعي عفونت ريوي در همين نيويورك و كاليفرنيا را هم اضافه كنيد. آن موقع، معلوم نبود اين بيماري‌ها، چي هستند و چرا اتفاق افتاده اند؛ اما حالا همه‌مان مي‌دانيم كه بيماري ايدز از همين جا متولد شد.

يك سال زمان لازم بود تا اين بيماري زياد شود. سال بعدتر، براي آن اسم هم گذاشتند تا تولدش را، رسميتي دوباره ببخشند AIDS كه اسم فارسي اش مي‌شود «نشانگان نقص ايمني اكتسابي.» ساده‌ترش، همان نيست و نابود شدن تدريجي سيستم ايمني بدن است كه انسان را در برابر بيماري‌هاي ريز و درشت محافظت مي‌كند. حالا ديگر همه درگير اين بيماري شده‌اند.

2

دوباره همان سال‌هاي شروع است و اين بار كيلومترها آن طرفتر، به آفريقا مي‌رويم: بيماري جديدي گزارش شده است كه در كنار فقر، گرسنگي، جنگ، جهل و...، دامن آنها را گرفته. آفريقايي‌ها در زبان بومي‌شان، آن را معادل «مرگ در نتيجه تحليل تدريجي بدن» يا همان آب رفتن خودمان گرفته بودند. تحقيقات دنباله دارتر شد تا اين كه دو، سه سال بعد (1984)، يك گروه تحقيقاتي به سرپرستي رابرت گالو، ادعا كرد عامل اين بيماري را كشف كرده است. البته كمي جنجال به پا شد. محققان فرانسوي، مدعي بودند ماه‌ها قبل، ويروس بيماري ايدز را كشف كرده‌اند.

خوب، حالا علت انتشار و تشكيل اين ويروس چه بود؟ تحقيقات انجام شده روي ويژگي‌هاي ژنتيكي اين ويروس، چنين مي‌گفت: عامل ايدز، از تركيب دو ويروس مختلف در شامپانزه به وجود آمده. علم ويروس شناسي، مي‌گفت اين ويروس، متعلق به عوامل بيماري زا در ميمون‌ها است. آمريكا كجا، آفريقا كجا؟ نظريه‌اي وجود دارد كه مي‌گويد بيماري ايدز، يك قرن گذشته در جنگل‌هاي غرب آفريقا به وجود آمده. بالاخره اين هم براي خودش نظريه‌اي است ديگر. تحقيقاتي كه مي‌گفت اين بيماري، در اصل متعلق به ميمون‌ها بوده، اين نظريه را تاييد مي‌كند. اين نظريه مي‌گويد انسان يك قرن پيش، شامپانزه‌ها را شكار و از گوشت آنها تغذيه مي‌كرد و همين، باعث و باني بيماري ايدز شده است. اما جنگل‌هاي غرب آفريقا، چه ربطي به نيويورك و كاليفرنيا دارد؟

3

و اما يك معماي ديگر؛ اولين مورد ابتلا به اين بيماري، اوايل دهه 60 قرن گذشته گزارش شده. شواهدي هم در دست است كه نشان مي‌دهد اولين قرباني اين بيماري، يك جوان سياه پوست بوده كه در سال 69 قرن گذشته در همين كشور فوت شده. ماجرا از چه قرار است؟

براي توضيح اين معما، مي‌گويند كه؛ از سال 1960 به بعد، سفرهاي بين كشوري و بين قاره‌اي زياد شد و همين اتفاق، بيماري ايدز و ناقلان آن را، وارد كشورهاي ديگر كرد. البته اين داستان، توضيحات ديگري هم دارد. ادوارد هوپر، خبرنگار انگليسي، كتابي دارد و داخل كتابش، علت گسترش ويروس ايدز را چنين توضيح مي‌دهد: اواخر دهه 1950، قرار بود نخستين نمونه‌هاي واكسن خوراكي فلج اطفال توليد شود. به خاطر همين، 400 شامپانزه را شكار كردند و همين شامپانزده‌هاي مبتلا به ايدز، باعث بيماري يك ميليون كنگويي و روآندايي به اين ويروس شدند.

4

دكتر دامون غضنفري املشي، در مطلبي كه از منابع معتبر خارجي ترجمه كرده، روايتي كاملتر شروع و شيوع بيماري ايدز تعريف مي‌كند، «تاريخچه ايدز را مي‌توان به 5 دوره تقسيم كرد. اولين دوره را مي‌توان گسترش مخفيانه ناميد. ما مي‌دانيم تا سال 1971 ويروس نقص ايمني انساني (HIV) به چند ناحيه مختلف جهان رفته بود، ولي در مورد زمان دقيق خروج ويروس از آفريقا تنها حدس‌هايي زده شده است. بسيار گفته شده كه مخزن طبيعي 1 HIVزيرگونه خاصي از شامپانزه‌هاست. از ابتدا اين ظن وجود داشت كهHIV از نخستيان به انسان سرايت كرده است ولي معلوم نبود از كدام يك از نخستيان.»

البته دكتر املشي، به چهار دوره ديگر هم در شناسايي اين ويروس اشاره مي‌كند كه عبارتند از:

* دوره دوم: شناسايي بيماري توسط پزشكان آمريكايي و تعريف گروه‌هاي خطر

*‌ دوره سوم: جداسازي ويروس عامل ايدز و شروع اكتشافات گسترده درباره آن

*‌ دوره چهارم: دوره جنبش جهاني. در اين دوران، آموزش به پيشگيري از عفونت انجاميد. آموزش مناسب به آزمون‌هاي خوني و در واقع علوم پايه متكي است.

* دوره پنجم: درمان! زيدوودين براي اولين بار نشان داد يك بيماري ويروسي را مي‌توان واقعا درمان (به معني كاهش ميزان ويروس و تخفيف نشانه‌هاي ايدز) كرد.

5

و اما ورود اين ويروس به ايران چطور اتفاق افتاد؟ مي‌گويند يك كودك 6 ساله، اولين بيمار مبتلا به اين ويروس بود. اين كودك از فرآورده‌هاي خوني وارداتي استفاده كرده و بيمار شده بود. بعد از آن بود كه موردهاي ديگري هم مشاهده شد. اواسط دهه 70 بود كه ماجراي ابتلا به اين ويروس، در ايران جديتر شد. البته برخوردها، كمي هم به طنز و حساسيت‌هاي افراطي نزديكتر مي‌شد. مدت‌ها استفاده از سوزن ته گرد و دستشويي‌هاي عمومي با ترس و لرز صورت مي‌گرفت. مدت‌ها، مردم تا سرما مي‌خوردند يا دچار علائم ديگري مي‌شدند، سريع خود را به پزشك مي‌رساندند و تحت مراقبت‌هاي پزشكي قرار مي‌دادند. تا اين كه نگاه مردم كمي اصلاح شد و دانستند با چه بيماري طرف هستند و چه طور منتقل مي‌شود. اواسط دهه 80 شمسي، مساوي بود با افزايش برخي آسيب‌هاي اجتماعي، طبيعي بود كه گسترش ايدز را هم داشته باشيم. بعضي‌ها كه حواسشان به آينده بود، پيشاپيش هشدار داده بودند؛ ولي هنوز در امر آموزش و پيشگيري در بين جوانان چندان كار مؤثري انجام نشده است.