فهيمه افشاريان سرپرستار بخش ICU بيمارستان در گفت‌وگو با جام‌جم، زخم بستر را چنين تعريف مي‌كند: زماني‌كه بيمار نتواند وضع خود را تغيير دهد، فشار بيشتري بر قسمت‌هايي از بدن كه با سطوح در تماس است، وارد خواهد شد. به چنين آسيب‌هايي كه بر اثر نشستن يا خوابيدن طولاني مدت در يك وضع ثابت ايجاد مي‌شود، زخم بستر مي‌گويند.

وي با اشاره به اين‌كه زخم بستر يكي از مشكلات شايع سالمندان است، درباره عوارض ناشي از آن مي‌گويد: زخم بستر مي‌تواند موجب درد، ايجاد بوي نامطبوع، آسيب ديدن كمر و عفونت شده و حتي به دنبال عفونت منتشر شده ممكن است به مرگ نيز منجر بشود. عوامل زمينه‌ساز بروز زخم بستر را مي‌توان به گروه‌هاي مختلفي تقسيم كرد.

افشاريان ضمن بيان اين مطلب، توضيح مي‌دهد: عوامل داخلي با كاهش قدرت پاسخ‌دهي بدن مي‌تواند فرد را مستعد ابتلا به زخم بستر كند كه اين موارد شامل افزايش سن، سوء تغذيه، كاهش ميزان فعاليت، اختلالات عصبي، بي‌اختياري ادرار و مصرف داروهاست.

اين سرپرستار بخش ICU در مورد عوامل بيروني مي‌گويد: فشار، اصطكاك و نيروهاي كششي نيز از جمله عواملي است كه مي‌تواند فرد را در معرض اين مشكل قرار دهد.

همان‌طور كه گفته شد معمولا مراقبان فرد سالمند يا بيماري كه توان حركت ندارد و دائم روي تخت خوابيده است، نگران ايجاد زخم بستر هستند. اما آيا فقط اين گروه از افراد دچار زخم بستر مي‌شوند؟

افشاريان به اين سوال چنين پاسخ مي‌دهد: افرادي كه مدت زماني طولاني در رختخواب، صندلي يا صندلي چرخدار هستند و كساني كه بدون كمك ديگران نمي‌توانند حركت كنند، ممكن است با اين مشكل مواجه شوند.

اين سرپرستار مي‌افزايد: احتمال بروز زخم بستر براي كساني كه در حالت كما هستند نيز وجود دارد. علاوه بر اين، افرادي كه كنترل روده يا عملكرد مثانه‌شان با مشكل روبه‌روست يا به دليل مصرف داروهاي خاص، هوشياري ذهني كمتري دارند در معرض خطرند.

آن‌طور كه افشاريان مي‌گويد زخم بستر اغلب در بخش‌هاي استخواني بدن ايجاد خواهد شد. به همين دليل توصيه مي‌شود، هنگام بررسي‌ پوست به اين قسمت‌ها توجه بيشتري داشته باشيد.

متاسفانه اغلب افراد تصور مي‌كنند زخم بستر قابل پيشگيري نيست و نمي‌توان كاري در مورد آن انجام داد. در صورتي كه متخصصان باور دارند به كمك اقداماتي خاص مي‌توان از بروز اين مساله پيشگيري كرد.

افشاريان با اشاره به اين‌كه پيش از تميز كردن يا هرگونه تماس با پوست بايد دست‌ها را بخوبي شست، مي‌گويد: تميز نگه‌داشتن پوست يكي از شيوه‌هاي پيشگيري از ايجاد زخم بستر است كه براي اين كار مي‌توانيد با استفاده از يك تميزكننده مناسب، پوست را تميز و به آهستگي آن را خشك كنيد. البته در اين شرايط نبايد از صابون كه موجب خشكي پوست مي‌شود، كمك بگيريد. همچنين يادتان باشد پس از تميز كردن پوست حتماً بايد از يك كرم مرطوب‌كننده مناسب نيز استفاده كنيد.

به گفته وي، وقتي پوست خيلي مرطوب باشد آسيب‌پذيري آن بيشتر مي‌شود. بنابراين بايد از تماس مستقيم پوست با عرق، ادرار، مدفوع يا ترشحات زخم پيشگيري كنيد.

افشاريان با تاكيد بر ضرورت تغذيه مناسب براي بهبود اين بيماران، يادآور مي‌شود: نبايد فراموش كنيم استفاده از يك رژيم غذايي نامناسب، منجر به تأخير روند بهبود و افزايش احتمال عفونت مي‌شود، در حالي كه هنگام وجود زخم، بدن به كالري بيشتري نياز دارد و بايد از مواد غذايي مناسب استفاده كرد.

به گفته اين سرپرستار، مصرف غذاهايي مانند بادام زميني، پنير، مرغ، گوشت و ماهي براي اين افراد مفيد خواهد بود. البته علاوه بر يك رژيم غذايي متعادل، شايد لازم باشد از مكمل‌هاي خاصي نيز استفاده شود.

افرادي كه ناچارند مدتي طولاني در بستر بمانند، بايد نكاتي را در نظر داشته باشند تا مشكلي برايشان ايجاد نشود.

افشاريان به اين گروه از افراد، توصيه مي‌كند: وضع پوست را حداقل يك‌بار در روز بررسي كنيد و حالت قرارگيري بدن را هر دو ساعت تغيير دهيد. همچنين به ياد داشته باشيد دراز كشيدن با زاويه 30 درجه، بهترين وضع را ايجاد مي‌كند. زماني كه به پهلو هستيد حواستان باشد كه مستقيم روي استخوان ران نخوابيد.

به گفته وي، براي جابه‌جايي بهتر است بدن را روي سطح رختخواب يا صندلي نكشيد و به كمك دست، آن قسمت را بلند كنيد.

اين سرپرستار مي‌افزايد: زماني كه فرد به پشت خوابيده است، بايد به كمك يك بالشتك نرم كه زير پا و در قسمت وسط ساق تا قوزك قرار مي‌گيرد، پاشنه پا را بالاتر از سطح بستر نگه داريد. كساني كه ساعت‌هاي طولاني روي صندلي مي‌نشينند و در معرض خطر زخم بستر هستند نيز حتماً بايد يك بار در روز پوست خود را به طور دقيق و منظم بررسي كنند و هر ساعت يك‌بار وضعشان را تغيير دهند.

به گفته افشاريان براي كاهش فشار بهتر است از كوسن‌هاي مناسب استفاده كرده و در صورت امكان، هر 15 دقيقه بدن را از روي صندلي بلند كنيد.

وي به اين گروه توصيه مي‌كند: خوب است با توجه به توان و قدرتي كه داريد براي پنج تا 10 ثانيه يا دست‌ها را روي دسته صندلي گذاشته و بدن را از روي صندلي بلند كنيد يا آرنج را روي دسته صندلي فشار داده و يك طرف بدن را بلند كنيد و مدت كوتاهي در اين وضع بمانيد.

آن‌طور كه متخصصان مي‌گويند با مراقبت مناسب و رسيدگي بموقع، مي‌توان از ايجاد چنين زخم‌هايي پيشگيري و در صورت وجود نيز آنها را درمان كرد.